Tuisblad

Welkom by Wikipedia, die vrye ensiklopedie wat deur enigiemand verbeter en uitgebrei kan word.	Saterdag, 8 Oktober 2022 Hier is tans 104 877 artikels in Afrikaans.
Help ons om ’n wêreldklas-ensiklopedie in Afrikaans te skep.

Inleiding • Hulp • Kontak

Gebruikersportaal • Voorbladartikels • Kategorieë • Stel ’n vraag

Voorbladartikel

Die Neanderdallers of Neanderdalmense is ’n uitgestorwe spesie van argaïese mense in die genus Homo, moontlik ’n subspesie van Homo sapiens, wat tot omtrent 40 000 jaar gelede in Eurasië voorgekom het.

Hoewel daar konsensus is dat die redes vir hulle uitsterwing “hoogs betwisbaar” is, word demografiese faktore soos klein bevolkings, verbastering en lukrake skommelings as waarskynlike faktore beskou. Ander redes wat aangevoer word, is opname in die moderne menslike samelewing, groot klimaatsveranderings, siektes of ‘n kombinasie van dié faktore.

Hulle word gewoonlik geklassifiseer as die spesie Homo neanderthalensis, maar sommige wetenskaplikes beskou hulle as Homo sapiens neanderthalensis, ’n subspesie van Homo sapiens. Dit is onduidelik wanneer die Neanderdallers van die menslike lyn afgeskei het; studies dui op verskillende intervalle wat wissel van 315 000 jaar tot meer as 800 000 jaar gelede. Die tyd toe hulle van hulle voorouer H. heidelbergensis afgeskei is, is ook onduidelik. Die oudste moontlike Neanderdallerbene dater van 430 000 jaar gelede, maar die klassifikasie is onseker. Neanderdallers is bekend van talle fossiele, veral van ná 130 000 jaar gelede. Die tipespesimen, “Neanderthal 1”, is in 1856 in die Neanderdal in die hedendaagse Duitsland ontdek. Vir ‘n groot deel van die 20ste eeu het navorsers die Neanderdallers uitgebeeld as primitief, onintelligent en dierlik. Hoewel kennis en die persepsie van hulle sedertdien aansienlik verander het in die wetenskaplike gemeenskap, is die beeld van die onontwikkelde grotman-argetipe steeds gewild in die volkskultuur.

In vergelyking met die mens het Neanderdallers ‘n robuuste liggaamsbou gehad met proporsioneel kort ledemate. Navorsers skryf dit dikwels toe aan aanpassing om hitte in ‘n koue klimaat te bewaar, maar dit kon ook aanpassings gewees het om te hardloop in die warmer woudstreke waar hulle dikwels voorgekom het. Hulle het egter wel aanpassings vir die koue gehad, soos gespesialiseerde vetstoring en ‘n vergrote neus om lug warm te maak. Die mans was gemiddeld 165 cm lank en vroue 153 cm, nes moderne mense voor die industriële tydperk. Die breinholtes van mans en vroue was onderskeidelik sowat 1 640 cm³ en 1 460 cm³, wat binne die omvang van moderne menslike breine is.

…lees verder

In die nuus

Die 2022-Nobelprys vir Vrede word toegeken aan die Belarussiese menseregteaktivis Ales Bialiatski, die Russiese menseregteorganisasie Memorial en die Oekraïense menseregteorganisasie Sentrum vir Burgerlike Vryhede “vir die bevordering van die reg om mag te kritiseer en die fundamentele regte van burgers te beskerm en ‘n uitstaande poging aan te wend om oorlogsmisdade, menseregtevergrype en die misbruik van mag te dokumenteer”.
Ná mosies van wantroue teen die onderskeie burgemeesters kry die Stad Johannesburg Metro en die Nelson Mandelabaai Metro nuwe burgemeesters van die ANC en DA onderskeidelik.
Tydens sy grootskaalse inval in Oekraïne annekseer Rusland die selfverklaarde Volksrepubliek Donetsk en Volksrepubliek Loehansk, maar ook die Oekraïense oblaste Cherson en Zaporizjzja.
Die Nieu-Seelandse All Blacks wen sy 19de titel tydens die 2022-Rugbykampioenskapreeks.
Elizabeth II, koningin van die Verenigde Koninkryk en 14 ander Britse realms, sterf op 96 en word opgevolg deur haar seun, koning Charles III.
Pous Franciskus verklaar Pous Johannes Paulus I salig.

Het u geweet…

…dat die Skotse uitvinder John Logie Baird reeds in 1926 in Londen die eerste publieke demonstrasie van ‘n televisie gegee het? 10 jaar later was daar slegs 100 televisiestelle in die wêreld; vandag is daar meer as 1,5 miljard.

…dat Suid-Afrika se elf amptelike tale relatief min is? Alhoewel hulle nie as amptelike tale erken word nie, kom ‘n mens 365 tale in Indonesië teë en tot 1 652 in Indië.

…dat die taalkundige verhouding tussen Fidjiaanse Hindi en Hindi soortgelyk is aan dié tussen Afrikaans en Nederlands? Fidjiaanse Hindi het uit die Oos-Hindi-dialekte Awadhi en Bhojpuri ontstaan, met verskeie Engelse en Fidjiaanse leenwoorde.

…dat die Britse koningshuis hulle van twee keer verander het? Hulle het dit in 1917 van Sakse-Koburg-Gotha na Windsor verander, die naam van hulle kasteel. Tot in 1901 was hulle die Huis van Hannover.

…dat daar moontlik meer as twee wêreldoorloë plaasgevind het? Sommige historici beskou ook die Sewejarige Oorlog en die Napoleontiese Oorloë as wêreldoorloë, omdat beide op verskille kontinente geveg is.

Vandag in die geskiedenis

8 Oktober:

1582 – As gevolg van die inwerkingstelling van die Gregoriaanse kalender bestaan 8 Oktober 1582 nie in Italië, Pole, Portugal en Spanje nie.
1912 – Die Eerste Balkanoorlog begin toe Montenegro oorlog teen Turkye verklaar.
1913 – ‘n Noorweegse meisie, Solveig Gunbjörg Jacobsen, word die eerste kind wat op Antarktika gebore is.
1936 – Die eerste uitgawe van die Kaapstadse middagblad Die Suiderstem verskyn as lyfblad van die Verenigde Party.
1967 – Che Guevara, Marxistiese revolusionêr en Kubaanse guerrillaleier, word naby La Higuera, Bolivië, in hegtenis geneem.